Pompeje i Mitoraj

Mitoraj w Pompejach - odwiedziłem Pompeje...

… w październiku zeszłego roku, podczas objazdowej wycieczki po Włoszech. Słyszałem o tym starożytnym mieście już w dzieciństwie, wiedziałem, że zostało zniszczone podczas erupcji Wezuwiusza, później jego ruiny zostały odkopane i udostępnione zwiedzającym. Miałem swoje wyobrażenia o Pompejach, kształtowane zresztą poprzez filmy dziejące się w czasach Cesarstwa Rzymskiego i nie mogłem się doczekać konfrontacji z rzeczywistością.

Do Pompejów przyjechaliśmy – ja, moja ukochana Ewelina i kilkudziesięciu uczestników wycieczki 🙂 – prosto z Caserty, gdzie zwiedzaliśmy Pałac Burbonów.  Po terenie dawnego miasta spacerowaliśmy przez około dwie godziny, zwiedzając to, co pozostało po dawnych willach, termach, świątyniach i domach publicznych. O tym napiszę jednak przy innej okazji. Teraz chciałbym skupić się na wydarzeniu, w którym mieliśmy okazję uczestniczyć, a o którym wcześniej nie wiedziałem. Kilka miesięcy wcześniej w Pompejach zamieszkały postacie z antycznych legend. Herosi, bogowie, stworzenia z przeszłości, bohaterowie powstali w pracowni polskiego artysty, Igora Mitoraja.

Poniżej chciałbym przybliżyć Państwu niepowtarzalną, jedyną w swym rodzaju wystawę „Mitoraj w Pompejach”. Zapraszam do zobaczenia zdjęć, jakie miałem okazję zrobić podczas zwiedzania wystawy. Zapraszam też do poczytania o Pompejach, o Igorze Mitoraju i o samej wystawie 🙂

Mitoraj w Pompejach - Pompeje

Pompeje (łac. Pompeii, wł. Pompei) to miasto w Kampanii we Włoszech, położone ok. 20 km na południowy wschód od Neapolu. Miasto to zostało całkowicie zniszczone w dniu 24 sierpnia 79 roku przez erupcję wulkanu Wezuwiusz. Dwa inne miasta, które zniszczył ten sam żywioł to Herkulanum i Stabie.

Historia

Miasto zostało założone w VII w. p.n.e. przez Osków, następnie było kontrolowane przez Greków, Etrusków i Samnitów. Pod koniec IV wieku p.n.e. Pompeje zawarły z Rzymem układ sojuszniczy, który zobowiązywał je do pomocy militarnej, ale pozostawiał Pompejańczykom autonomię, własne urzędy i język. W III i II wieku p.n.e. miasto przeżywało okres dynamicznego rozwoju, będąc jednym z najważniejszych portów w regionie. W rękach pompejańskich znajdowało się także ujście żeglownej rzeki Sarnus. Miasto i jego okolice było położone na żyznych ziemiach, gdzie uprawiano winorośl, oliwki i zboża. W II wieku p.n.e. nastąpił znaczny rozwój miasta w kierunku północnym i wschodnim oraz przebudowa centralnych części miasta i budowli reprezentacyjnych położonych przy forum. Liczba ważnych i reprezentacyjnych budowli oraz ich wielkość pozwoliły Pompejom zdystansować pod tym względem ówczesny Rzym.

W tzw. „wojnie sprzymierzeńczej” Pompeje stanęły, w 89 roku p.n.e., po stronie miast italskich. Po zakończeniu wojny miasto zostało pozbawione wszelkich praw i przekształcone w 80 roku p.n.e. w rzymską kolonię wojskową „Colonia Veneria Cornelia Pompeianorum”. Przez ponad dwadzieścia lat rdzenni mieszkańcy byli pozbawieni większości praw obywatelskich i dyskryminowani na rzecz kolonistów, rekrutowanych wśród weteranów wojska Sulli. Kilkadziesiąt lat później miasto z powrotem zaczęło się rozwijać. Największy rozwój miasta miał miejsce w I wieku n.e. Głównym źródłem utrzymania mieszkańców był handel związany ze znajdującym się w mieście portem morskim.

Zniszczenie

24 sierpnia 79r. wybuch wulkanu Wezuwiusz przysypał Pompeje kilkumetrową warstwą popiołu, grzebiąc miasto i mieszkańców, którzy nie zdążyli uciec (dotychczasowe badania ujawniły ok. 2000 ciał). Świadkiem zagłady miasta był Pliniusz Młodszy, który pozostawił list z opisem wybuchu wulkanu i spowodowanej erupcją tragedii. Zgodnie z jego opisem, wybuch nastąpił około południa. W pierwszej fazie z Wezuwiusza wydobyły się wysokie słupy ognia, później czarna chmura, która przesłoniła słońce. Na Pompeje posypał się deszcz rozżarzonych lapilli i popiołu wulkanicznego, który wzniecał pożary, zabijał ludzi i powodował swoim ciężarem walenie się budowli. Mieszkańców uśmiercały także trujące gazy wydobywające się z wulkanu. Trzy dni trwała nieprzerwana erupcja, w wyniku której miasto pokryła warstwa popiołów o grubości 5-6 m. Zniszczenia objęły obszar od Herkulanum po Stabie.

Mitoraj w Pompejach

Odkrycie i badania

Dopiero pod koniec XVI wieku podczas prac przy budowie kanału, odkryto starożytne napisy. Poszukiwania przeprowadzone w pobliżu potwierdziły istnienie pod ziemią ruin miasta. Prace prowadzono od 1748 roku, systematyczne działania w tym kierunku rozpoczęto w roku 1861 przez Giuseppe Fiorellego. Odkopywano nie tylko dzieła sztuki, ale i układ urbanistyczny miasta założonego na regularnej siatce ulic o brukowanej nawierzchni. Fiorelli sporządził plany całego miasta, podzielił je na sektory, ponumerował domy. Zaplanował systematyczne prace, sektor po sektorze. Rozpoczął także rekonstrukcję niektórych budowli. Od 1909 roku pracami kierował Vittorio Spinazzoli.

Odkrywane w Pompejach rzeźby wykonane były przez miejscowych artystów z tufu wulkanicznego, marmuru, kamienia, drewna, brązu. Są to portrety, reliefy stanowiące ozdobne detale architektoniczne. Wśród drobniejszych wyrobów rzeźbiarskich odnaleziono dzwonki zawieszane swobodnie tak, aby najmniejszy ruch powietrza mógł wprawiać je w drgania. Niektóre z nich mają formę erotyczną.

Prace archeologiczne nie zostały jeszcze zakończone. Znaczna część znalezisk przechowywana jest w Muzeum Narodowym (Museo Nazionale) w Neapolu.

Największe wrażenie wywołują odlewy ciał mieszkańców. Popioły pokrywające Pompeje szybko zastygały zachowując wewnątrz kształt pogrzebanych ciał. Fiorelli opracował metodę wykonywania ich gipsowych odlewów. Przez niewielki otwór wlewał gips sztukatorski, który wypełniał całą pustą przestrzeń. Po związaniu gipsu usuwał warstwę popiołu odsłaniając odlewy ciał, przedmiotów, elementów budynków itp. Później zaczęto używać przeźroczystego tworzywa, które pozwalało dostrzec ukryte wewnątrz odlewu zachowane drobne przedmioty, kości.

Do najważniejszych odkryć dokonanych w Pompejach należą malowidła ścienne, które zachowały się w dużej liczbie w bardziej reprezentacyjnych wnętrzach domów, w dość dobrym stanie. Pozwoliło to na odtworzenie historii malarstwa rzymskiego do 79 roku. Oprócz licznych malowideł odnaleziono także interesujące dekoracje w formie mozaik. Stosowane były głównie w miejscach narażonych na działanie wilgoci i wody (na posadzkach, w pobliżu zbiorników wodnych, fontann itp.).

Mitoraj w Pompejach - Igor Mitoraj

Igor Mitoraj urodził się w 1944r. w Oederan  (Saksonia) jako syn Polki i Francuza. Spędził swą młodość w Polsce, mieszkał blisko Krakowa, gdzie pobierał nauki u Tadeusza Kantora (1914 – 1990), znanego malarza i reżysera teatralnego.

W 1968r., za radą Kantora, wyjechał z Polski do Paryża, gdzie wstąpił do Państwowej Wyższej Szkoły Sztuk Pięknych w Paryżu. Szeroko rozpowszechniony sukces jego pierwszej, ważnej wystawy w 1976r (Galerie La Hune w Paryżu) sprawił, że poświęcił swój talent wyłącznie rzeźbie.

Wkrótce potem otrzymał propozycję przygotowania wystawy dla galerii ArtCurial w Paryżu, prowadzonej przez bratanka ówczesnego prezydenta Francji, Mitteranda. By przygotować prace do tej wystawy, Mitoraj wyjechał na rok do centrum artystycznych odlewni pracujących w brązie oraz kamieniarzy pracujących w marmurze w Pietrasanta, we Włoszech. Tam powstały pierwsze brązy Mitoraja, oraz pierwsze monumentalne rzeźby z białego marmuru z pobliskiej Carrary.

Od momentu wystawy ArtCurial w 1977 rzeźby i rysunki Igora Mitoraja pokazano na 120 wystawach indywidualnych na całym świecie. Jego rzeźby, często gigantycznej wielkości, stoją w reprezentacyjnych punktach wielu miast – m.in. w Paryżu na La Défense oraz w Rzymie, Mediolanie, Lozannie, Londynie, Krakowie, Scheveningen koło Hagi, w USA i Japonii.

Głównym tematem rzeźb Mitoraja jest ludzkie ciało, jego piękno i kruchość, a także głębsze aspekty ludzkiej natury, które pod wpływem czasu i okoliczności ulegają wynaturzeniu. Odwołując się, nawet dosłownie (niekiedy już w tytule rzeźby: Ikar, Tyndareus, Centauro, Eros, Mars, Gorgona, Paesaggio Ithaka), do mitologii lub historii Grecji i Rzymu, niejako „cytuje” piękno i idealne proporcje rzeźb klasycznych, jednocześnie uzmysławiając odbiorcy ich ludzką naturę i niedoskonałość poprzez umyślne spękania i uszkodzenia powierzchni posągów, a nawet powalenie ich na ziemię. Mityczni bohaterowie, zranieni, niedoskonali patrzą niemo na widza pustymi oczodołami, często zakryci całunami, niczym istoty ranne lub kalekie, niejednokrotnie niemi – z ustami zakrytymi tkaniną. Styl Mitoraja polegający na interpretacji antyku z wprowadzeniem wyraźnych akcentów nowoczesności, jest obecnie rozpoznawany przez miłośników sztuki na całym świecie. Elementem charakterystycznym prac Mitoraja są usta, które zawsze mają kształt ust autora i stanowią nieformalny „podpis” rzeźbiarza na dziele.

Igor Mitoraj zmarł w 2014r. w Paryżu.

 



		
Pompeje i Mitoraj
Mitoraj w Pompejach

Mitoraj w Pompejach - o wystawie

Wystawa rzeźb Igora Mitoraja na terenie starożytnych Pompejów została otwarta przez prezydenta Włoch Sergio Mattarella w dniu 14.05.2016 r. Na wystawę składa się 30 monumentalnych rzeźb z brązu inspirowanych sztuką antyczną, wkomponowanych w ruiny starożytnego miasta. Przed oficjalnym otwarciem wystawy włoski minister kultury Dario Franceschini powiedział, że spotkał się z artystą w Pietrasanta w Toskanii, gdzie Mitoraj mieszkał i pracował. – Był już wtedy chory. Wyjawił mi, że marzy o tym, by wystawić swe prace w Pompejach – dodał minister. Sergio Mattarella nazwał Igora Mitoraja „nadzwyczajnym artystą naszych czasów”, a wystawę – „niezwykłym połączeniem antyku i współczesności”. Włoski prezydent podkreślał, że teren wykopalisk archeologicznych jest „absolutnie naturalną” lokalizacją dla dzieł rzeźbiarza.

Wystawę można będzie oglądać do kwietnia 2017r.

Mitoraj w Pompejach - Wrażenia z wystawy

Zachwyt, tym jednym słowem podsumowałbym swoje wrażenia po zobaczeniu wystawy. Postacie upadłych, antycznych herosów idealnie wpisują się w krajobraz starożytnego miasta. Idąc kamiennymi ulicami, wśród ruin dawnych domów, mijamy bohaterów z legend naszego dzieciństwa. Uszkodzone, spękane posągi przywołują też pamięć o ludziach, którzy zginęli przysypani wulkanicznych pyłem.

Nigdy wcześniej nie byłem w Pompejach, ale chciałbym tam kiedyś wrócić. Mam wrażenie, że gdy zobaczę znów to miejsce, tym razem już pozbawione upadłych herosów, to wyda mi się smutne i opuszczone. Tak, jakby ostatni mieszkańcy odeszli już na zawsze.

Mitoraj w Pompejach - moje spojrzenie na wystawę

Mitoraj w Pompejach - materiały źródłowe

Wszystkie zdjęcia wykorzystane w artykule są mojego autorstwa. Podczas redagowania tekstu korzystałem z informacji o Igorze Mitoraju i Pompejach , które znalazłem na Wikipedii oraz z artykułów prasowych, poświęconych wystawie, które znalazłem na portalach r.pl i Fundacji Christianii.

Dodaj komentarz

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Post comment